Honestly, akala ko dati alam ko na kung ano ang "sapat na" pera, "maayos" na trabaho, at "normal" na buhay. Pagkatapos ng ilang buwan sa kalsada, hindi ko na kayang tingnan ang mga bagay na 'yon sa parehong paraan.
Sa article na ito, ipapaliwanag ko kung paano talaga binago ng paglalakbay ang pananaw ko sa pera, sa oras, sa privilege, sa takot, sa relasyon, at sa purpose — kasama ang mga specific na numero at karanasan na nagpaliwanag sa akin nito.
Para kanino ito? Para sa sinumang naiisip kung "worth it ba talaga" ang mag-travel, at para sa mga nangangailangan ng paalala na may mundo pa palang mas malaki kaysa sa daily routine natin.
Matutunan mo dito kung paano mo mapapalitan ang tingin mo sa buhay nang hindi mo kailangang mag-quit ng trabaho o gumastos ng milyon-milyong piso.
Bago ako umalis, ang tanging kahulugan ng pera para sa akin ay bonus, sahod, at ang halagang kailangan ko para bumili ng bagong gadget. Pagkatapos makilala ang isang German backpacker na nagtatrabaho lang ng anim na buwan kada taon at naglalakbay sa natitirang anim, nagsimula akong magtanong: bakit ba talaga tayo nagtatrabaho? Para saan ba ang lahat ng oras na ito?
Sa Cambodia, nakilala ko ang isang pamilya na kumikita ng halos ₱8,000 kada buwan sa pagtitinda ng prutas sa palengke, pero mas masaya sila kaysa sa mga taong nakikita kong nagre-reklamo sa opisina sa Metro Manila kahit ₱40,000 ang sahod. Doon ko na-realize na ang kaligayahan ay hindi laging proporsyonal sa kita. Mas malaki ang epekto ng oras na ginugugol mo sa mga taong mahal mo.
Natutunan ko rin ang "cost per experience" na paraan ng pag-iisip. Sa halip na tingnan kung magkano ang isang activity, tinitingnan ko na kung ilang oras ng kasiyahan o pag-alaala ang ibibigay nito. Ang ₱3,500 na bungee jump sa Laos ay nagbigay sa akin ng alaalang hindi ko makakalimutan habang buhay — mas malaking "return" kaysa sa branded na bag na binili ko dati na halagang ₱5,000 pero hindi ko na nagagamit ngayon.
May isang gabi sa Chiang Mai kung saan nakaupo ako sa may ilog kasama ang mga bagong kaibigan, walang gastos kundi ₱60 na street food, pero mas masaya ako doon kaysa sa mga mamahaling dinner na pinuntahan ko dati. Sa pananaw ko ngayon, ang pinakamamahal na karanasan ay hindi palaging pinakamahal sa presyo.
Sa Pilipinas, karaniwan tayong sanay sa mabilis na buhay — traffic, deadlines, at ang pakiramdam na kulang laging ang oras. Sa Laos, nakita ko ang isang buong barangay na kumakain nang magkakasama sa hapon, walang pagmamadali, at doon ko unang naramdaman ang tinatawag na "slow living." Sa una, nakakalungkot pa nga tingnan — parang wala silang ambisyon — pero paglipas ng panahon, na-realize kong may kanya-kanya lang talagang kahulugan ang "sapat na."
Isang beses, nahuli ako ng bus sa Vietnam ng tatlong oras dahil sa isang minor na aksidente sa daan. Sa halip na magalit, napansin kong lahat ng kasama ko sa bus ay tahimik lang na nag-antay, kumain, o nakikipag-usap. Natutunan ko roon na ang oras ay hindi ko talaga kontrolado, at mas maganda ang buhay kapag hinayaan mong dumaloy ito sa halip na palaging ipinipilit ang schedule.
May naranasan din akong "empty days" sa Bali — walang plano, walang itinerary, walang alarm clock. Sa unang tatlong araw, nakakaba ako dahil sa "hindi productive" na pakiramdam. Pero sa ikaapat na araw, doon ko na-realize kung gaano kalaki ang oras na dati kong ginagastos sa hindi kailangan — scrolling ng phone, pag-aalala sa mga bagay na hindi naman nangyayari.
Ngayon, tuwing nakikita kong nagmamadali ako nang walang dahilan, hinihinto ko muna ang sarili ko at tinatanong: "Ano ba talaga ang emergency dito?" Sa karamihan ng oras, wala palang emergency — ako lang ang gumagawa ng pressure sa sarili ko.
Isa sa mga pinakamabigat na aral na natutunan ko ay ito: kahit gaano ako "kaordinaryo" sa Pilipinas, malaking privilege na ang magkaroon ng Philippine passport na puwedeng mag-travel nang visa-free sa maraming bansa, at ang magkaroon ng access sa internet na nagbibigay-daan sa akin na magtrabaho kahit saan.
Sa isang maliit na baryo sa labas ng Siem Reap, nakausap ko ang isang batang lokal na hindi pa nakakapunta kahit saan sa labas ng probinsya niya sa buong buhay niya. Habang ako, sa loob lang ng ilang buwan, nakapunta na sa halos limang bansa. Doon ko naramdaman ang bigat ng salitang "privilege" — hindi ito tungkol sa pagiging mayaman, kundi sa access at oportunidad na hindi lahat ay pantay-pantay na nakukuha.
Nakita ko rin ang kahalagahan ng basic na bagay tulad ng malinis na tubig. Sa isang rural na bahagi ng Cambodia, kailangan pang maglakad nang 30 minuto ng mga pamilya para lang makakuha ng malinis na tubig sa balon. Pagbalik ko sa Pilipinas, kahit sa mga panahon ng interruption sa tubig, hindi na ako reklamo dahil naalala ko agad ang nasaksihan ko.
Ang pinakamalaking natutunan ko rito ay ang pagsasabing "salamat" nang totoo, hindi lang bilang pormalidad. Sa tuwing may kumakain ako ngayon, palagi kong naiisip 'yung mga taong hindi ganito karaming pagkakataon. Simple pero malaking pagbabago sa pananaw.
Dati, sobrang takot ko sa "hindi alam" — ayaw kong pumunta sa lugar na hindi ko planado, ayaw kong kumain ng pagkaing hindi ko kilala, ayaw kong makipag-usap sa taong hindi ko kakilala. Ang byahe, sa unang buwan, ay parang tuloy-tuloy na paghahampas sa lahat ng takot na ito.
Sa Ho Chi Minh, naligaw ako nang mag-isa sa isang market na walang English signage. Sa una, nag-panic ako, pero pagkatapos ng ilang minuto, nakahanap ako ng paraan gamit ang google translate at kamay-kamay na komunikasyon. Doon ko na-realize na kahit gaano kalaki ang takot ko, laging may paraan palabas.
Sa pang-araw-araw na buhay ko ngayon, kapag may nakikita akong "unknown" na sitwasyon — bagong trabaho, bagong lugar, bagong tao — hindi na ako agad kinakabahan. Naalala ko na lang na parang naligaw lang ako sa isang market sa Vietnam, at doon ko rin nalaman noon na may paraan palagi.
Isang taong nakasama ko sa isang trek sa Nepal ang nagsabi ng bagay na hindi ko na makakalimutan: "Uncertainty isn't the opposite of a good life. It's often the price of one." Simple, pero binago nito ang paraan ko ng pagtingin sa panganib at pagbabago sa kinabukasan.
Bago ako umalis, ang tingin ko sa "kaibigan" ay yung mga taong kilala mo nang matagal, na sinamahan ka sa buong buhay mo. Sa byahe, natutunan kong minsan, isang maikling usapan sa hostel ng 30 minuto ay sapat na para makabuo ng koneksyon na para bang matagal mo nang kilala ang tao.
Nagulat din ako sa dami ng emotional depth ng mga usapan sa mga sikat na "hostel bonding sessions." Sa halip na small talk tungkol sa panahon, madalas kaming nagkakaroon ng malalim na usapan tungkol sa pangarap, takot, at pag-uusisa sa buhay — mas malalim kaysa sa mga usapan ko sa mga taong kilala ko na sa loob ng ilang taon sa Pilipinas.
Sa kabilang banda, natutunan ko rin ang halaga ng "goodbye" na hindi na ako mainis. Sa loob ng ilang buwan, umalis ako sa mahigit dalawampung tao na naging malapit sa akin, alam kong marami sa kanila hindi ko na makikita ulit. Sa halip na malungkot sa pag-iisip, natutunan kong tanggapin ito bilang bahagi ng byahe — ang koneksyon ay hindi dapat i-measure sa haba, kundi sa lalim.
Ang pinaka-malaking realization ko dito: mas napahalagahan ko ang mga kaibigan at pamilyang matagal ko nang kilala. Kahit mahilig makipagkaibigan sa mga bagong taong nakasabay ko sa byahe, wala pa ring kapantay ang mga taong nakakakilala sa 'kin bago pa man ako naging "traveler."
Bago ako umalis, ang career path ko ay parang tuloy-tuloy na hagdan na dapat akyatin nang walang katapusan — promotion, tapos susunod na promotion, tapos ulit. Sa byahe, nakilala ko ang isang taong nag-quit ng magandang trabaho sa banko para maging photographer, at kahit kumikita siya ng mas kaunti ngayon, mas masaya siya kaysa dati.
Doon ko na-realize na hindi lahat ng "progress" ay dapat sumusulong pataas — minsan, ang pagpili ng ibang direksyon ay progress din, kahit hindi ito kamukha ng klasikong tagumpay na itinuro sa 'tin noong bata pa tayo. Nagsimula akong mag-isip: ano ba talaga ang gusto ko, hindi lang kung ano ang "dapat" kong gusto?
Naging malinaw din sa akin ang halaga ng "skills over titles." Habang naglalakbay, karamihan sa mga taong nakilala ko ay hindi nagtatanong kung ano ang trabaho ko, kundi kung ano ang alam kong gawin, kung ano ang kaya kong ibahagi. Doon ko naisip na ang pagkatao mo ay hindi dapat nakadepende sa job title na nakasulat sa business card mo.
Pagbalik ko sa Pilipinas, hindi ko na naramdaman ang parehong pressure na "kailangan kong umasenso" sa parehong paraan tulad ng dati. Sa halip, mas malaya kong pinipili ang mga proyekto o trabaho na aligned sa gusto kong buhay, kahit mas mabagal ang pag-unlad kumpara sa "traditional" na landas.
Ang hamon sa totoo lang ay hindi ang makakuha ng bagong pananaw habang naglalakbay, kundi ang mapanatili ito kapag bumalik ka na sa dating rutina. Narito ang mga paraan na patuloy kong ginagawa.
Kung nag-aalinlangan ka pa kung dapat kang magbyahe, ang totoo, hindi mo kailangang perpektong plano o milyon-milyong pera. Ang kailangan mo lang ay bukas na isip, kaunting tapang, at pagnanais na malaman ang mas malawak na mundo kaysa sa dati mong nakikita.
